Kamerleden in gesprek over toekomst van het energiesysteem: zonder keuzes loopt Nederland vast
Een toekomstbestendig energiesysteem is de sleutel tot woningbouw, een concurrerende economie, duurzame leefomgeving en meer energieonafhankelijkheid. Zonder scherpe keuzes in de weg naar dat energiesysteem, komen deze maatschappelijke opgaven alleen steeds verder in de knel. Tijdens een ontbijtbijeenkomst op dinsdag 20 januari in Nieuwspoort gingen we met Kamerleden en beleidsmedewerkers in gesprek over wat nú nodig is.
Aan tafel zaten Erik Jan van Kempen, voorzitter van de Keuzewijzer Klimaat en Energie, Hans-Peter Oskam, algemeen directeur van Netbeheer Nederland, en Timo Idema, Chief Transition Officer bij Stedin. Met hen spraken Kamerleden en beleidsmedewerkers - van CDA, D66, GL-PvdA en JA21 van de Commissies Klimaat en Groene Groei (KGG) en Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) - over de keuzes die nodig zijn om het energiesysteem toekomstbestendig te maken. En vooral: hoe die keuzes sneller in uitvoering kunnen worden gebracht.
“De urgentie om keuzes te maken in hoe we het energiesysteem betrouwbaar, betaalbaar en uitvoerbaar houden, wordt breed gevoeld, zegt Hans-Peter Oskam na afloop van de bijeenkomst. "Het is helder dat niet kiezen ook een keuze is: dan krijgen we een energiesysteem dat te duur is en lange wachtrijen kent. Dat hoeft niet, als de politiek nu gerichte keuzes maakt.
Heldere keuzes vragen om politieke richting
Zonder duidelijke keuzes over prioriteiten, ruimte en volgordelijkheid lopen kosten en doorlooptijden verder op. Met heldere keuzes ontstaat juist ruimte om investeringen, uitvoering en maatschappelijke opgaven gerichter te doen en beter met elkaar te verbinden.
Dat gevoel van urgentie kwam in het gesprek steeds terug aan de hand van vier samenhangende opgaven voor het energiesysteem. Het zijn de vier uitdagingen die Netbeheer Nederland eerder benoemde in de publicatie Keuzes voor een Integraal Energiesysteem (KIES):
- Tijdige toegang tot energie
- Energiezekerheid
- Betaalbare warmte voor huishoudens
- Schone en concurrerende industrie
In verschillende vormen komen deze keuzethema’s ook terug in de Keuzewijzer Klimaat en Energie van de onafhankelijke formatiewerkgroep, onder voorzitterschap van Erik Jan van Kempen. Die laat zien dat het nieuwe kabinet op deze punten richting moet kiezen.
Mét duidelijke keuzes door de politiek kunnen netbeheerders tijd, capaciteit en middelen gericht inzetten. “Zo kan de ontwikkeling naar een toekomstbestendig energiesysteem in een versnelling komen en ontstaat er weer ruimte voor economische groei”, aldus Hans-Peter Oskam.
Flexibiliteit als sleutel om ruimte op het net te maken
Een belangrijk onderwerp in het gesprek was de rol van flexibiliteit in het energiesysteem. Door bedrijven en andere grootverbruikers te stimuleren hun elektriciteitsgebruik te sturen in de tijd, kan piekbelasting verminderd worden. Zo komt er ruimte vrij voor nieuwe gebruikers.
De netbeheerders pleiten daarom voor de opschaling van de bestaande Flex-E-regeling naar een Flex-E regeling XL. "Door flexibiliteit een volwaardig onderdeel van het energiesysteem te maken kunnen we de maatschappelijke kosten van netuitbreiding beperken”, benadrukte Timo Idema. Met een opgeschaalde Flex-E regeling naar een XL-variant krijgt het bedrijfsleven een concreet handelingsperspectief: bedrijven die flexibiliteit kunnen leveren, krijgen daarvoor in ruil lagere nettarieven en zij kunnen tegelijkertijd beter inspelen op fluctuerende marktprijzen. Zo kunnen bedrijven netkosten drukken en creëren we meer ruimte op het elektriciteitsnet.
Samenhangende keuzes die vragen om regie
Daarnaast spraken de aanwezigen over het belang van leveringszekerheid, de industrie en de noodzaak om de warmtetransitie in de gebouwde omgeving te versnellen én betaalbaar te houden. De rode draad: dit vraagt om samenhangende keuzes over wat waar en wanneer gebeurt.
“Vanuit het perspectief van het energiesysteem zijn alle oplossingen in feite collectief. Beslissingen over bijvoorbeeld de manier waarop woningen worden verwarmd, werken door in de belasting van het net en in de benodigde infrastructuur. Juist daarom is regie nodig, zodat oplossingen elkaar versterken en we systeemvoordelen benutten”, benadrukte Hans-Peter Oskam nogmaals. Daarbij kwam ook het belang van slimme, aanstuurbare hybride warmtepompen en het versnellen van warmtenetten in gebieden waar deze maatschappelijk het meest doelmatig zijn ter sprake.
De tijd om te kiezen is nu
Het energiesysteem vormt de basis van wonen, welvaart en weerbaarheid. Maar de druk op het systeem neemt toe. Het is nú tijd om te kiezen: de keuzes die nu worden gemaakt bepalen in belangrijke mate hoe betrouwbaar, betaalbaar en uitvoerbaar het energiesysteem de komende jaren zal zijn.
We deden eerder een oproep aan de formerende partijen: creëer een doorbraak op energie door nu richtinggevende keuzes te maken.