Netbeheerders: ‘Zonder energie-infrastructuur geen ruimtelijke ontwikkeling’
Energie-infrastructuur is geen bijzaak, maar een harde voorwaarde voor ruimtelijke ontwikkeling. Zonder nieuwe energie-infrastructuur komt ons land tot stilstand. Nieuwe woningen worden niet aangesloten, bedrijven kunnen niet uitbreiden, mobiliteit kan niet verduurzamen, industrie kan niet elektrificeren en digitale voorzieningen kunnen niet groeien. Netbeheerders pleiten er daarom voor dat het belang van energie-infrastructuur beter wordt vastgelegd in de Nota Ruimte.
De Nota Ruimte benadrukt het belang van energie-infrastructuur, maar vertaalt dit nog onvoldoende naar bindende ruimtelijke keuzes. Daardoor blijven netuitbreidingen, stations, kabelverbindingen, leidingcorridors en energiehubs te vaak afhankelijk van ad hoc-afwegingen en lokale procedures.
Daardoor lopen noodzakelijke projecten vaker vast en raakt woningbouw, verduurzaming en economische ontwikkeling vertraagd.
Wanneer we als samenleving wél duidelijk ruimte maken voor energie-infrastructuur, kunnen netbeheerders gerichter aan de slag voor de gebouwde omgeving, mobiliteit en industrie. Dat vergroot ook de kans dat de juiste techniek op de juiste plek komt en dat we uiteindelijk een betaalbaarder en toekomstbestendiger energiesysteem bouwen.
Netbeheerders zullen er daarom in het commissiedebat Ruimtelijke Ordening van donderdag 11 juni voor pleiten dat we energie-infrastructuur als ordenend principe meenemen in de Nota Ruimte. Hiervoor zijn vier concrete acties van belang.
1. Waarborg ruimte voor energie-infrastructuur via het Bkl
Er is nu sprake van een gat tussen het ‘nationaal belang’ van energie-infrastructuur dat in de Nota Ruimte wordt onderstreept en hoe dit is vastgelegd. Dit kan worden opgelost door in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) een instructieregel op te nemen en hier expliciet naar te verwijzen in de strategische uitvoeringsagenda van de Nota Ruimte.
Provincies en gemeenten zijn dan verplicht om, samen met netbeheerders, tijdig zoekgebieden aan te wijzen voor energie-infrastructuur van nationaal en regionaal belang. Hierdoor lopen deze noodzakelijke projecten niet steeds opnieuw vast in de ruimtelijke ordening en raken maatschappelijke opgaven niet onnodig vertraagd.
2. Actualiseer de Nota Ruimte periodiek op basis van netcapaciteit, ruimtevraag en uitvoerbaarheid
De Nota Ruimte is nu nog onvoldoende concreet om te bepalen waar energie-infrastructuur nodig is, wanneer die nodig is en hoeveel ruimte daarvoor moet worden gereserveerd. Ook worden ruimtelijke keuzes nog onvoldoende getoetst aan wat het energiesysteem aankan.
Alleen bij verdere uitwerking kunnen plannen voor woningbouw, bedrijventerreinen, mobiliteit, industrie, energiehubs en grote energievragers in samenhang worden afgestemd op de ontwikkeling van het energiesysteem. De Kamer kan hier richting aan geven door te vragen dat de Nota Ruimte periodiek wordt geactualiseerd op basis van nieuwe inzichten over ruimtevraag, netcapaciteit en uitvoerbaarheid.
3. Voer Rijksregie op grote energievragers, zoals datacenters
Datacenters zijn belangrijk voor digitalisering en AI, maar vragen ook veel ruimte en veel elektriciteit. Een datacenter zou daarom moeten passen bij de beschikbaarheid van netcapaciteit, het lokale energieaanbod en de afstand tot de gebruiker van de restwarmte. Anders leiden datacenters tot inefficiënte netinvesteringen of verdringen ze andere ontwikkelingen, zoals woningbouw, bedrijvigheid of verduurzaming.
Het Rijk kan daarom regie voeren op het type, de schaal, het aantal en de locatie van datacenters. Dit kan door ook voor datacenters een instructieregel in het Bkl te borgen zodat provincies en gemeenten bij vergunningverlening en ruimtelijke besluitvorming de effecten op energie, ruimte en regionale doelen expliciet meewegen.
4. Versnel en uniformeer vergunningverlening en ruimtelijke procedures
Netuitbreiding vraagt niet alleen om ruimte, maar ook om voorspelbare en uniforme procedures. Daarmee wordt voorkomen dat energie-infrastructuur per gemeente of provincie afhankelijk wordt van verschillende interpretaties, procedures en belangenafwegingen.
Netbeheerders pleiten daarom voor landelijke standaarden voor grondverwerving, toegang tot gronden voor metingen en bodemonderzoek, heldere termijnen en een eenduidige toepassing van ruimtelijke instrumenten bij projecten van bovenregionaal en nationaal belang.
Benieuwd naar onze hele inbreng? Lees dan onze position paper.