samen vernieuwen

Titel

Alle netbeheerders ervaren in meer of mindere mate transportschaarste . En waar problemen zijn, wordt gewerkt aan oplossingen. Oplossingen die gericht zijn op het maximaal benutten van het bestaande energienet. Maar ook oplossingen die bijdragen aan het verminderen van stroompieken of die zich richten op de versnelde realisatie van nieuwe infrastructuur. Slechts enkele van de oplossingen die nu bekend zijn, kunnen al volledig benut worden. Het kost tijd om van bewezen toepasbaarheid naar implementatie te komen, onder meer omdat vaak wijzigingen in wet- en regelgeving nodig zijn. De broodnodige versnelling vraagt daarom om een gezamenlijke aanpak. 

De problemen die het gevolg zijn van transportschaarste zorgen voor ontwikkeling en toepassing van nieuwe oplossingen. In de afgelopen tijd zijn veel innovaties ontwikkeld en in de praktijk gebracht. Zo zijn er vele experimenten en proeftuinen opgezet: klein en groot, technisch en administratief, met klanten, ontwikkelaars, marktpartijen en netbeheerders. Bij alle oplossingsrichtingen staat transparantie en samenwerking tussen verschillende partijen centraal.

Marktconsultaties
Een mooi voorbeeld van samenwerking en transparantie is de marktconsultatie. TenneT is een marktconsultatie gestart voor Noord-Nederland. Hierin worden marktpartijen uitgenodigd om mee te werken aan het oplossen van transportschaarste in deze specifieke regio. Een vergelijkbaar initiatief is uitgevoerd door de Provincie Drenthe voor een voetbalvereniging die haar zonnepanelen nog niet kon aansluiten op het net. De verwachting is dat één van de partijen uit deze marktconsultatie de oplossing gaat bieden.

Maximaal benutten van capaciteit

Het oplossen van transportschaarste begint met afstemming: de plannen zo goed mogelijk laten aansluiten op de beschikbare capaciteit. De volgende stap is het maximaal benutten van de huidige infrastructuur. Elke speler in de energieketen, van energiegebruikers tot -opwekkers, kan zelf oplossingen inzetten die helpen schaarste te voorkomen. 

Cable pooling
Cable pooling biedt ook kansen voor lokale energieopwekkers. Hierbij wordt zon- en windopwek aangesloten op één kabel achter één aansluiting, in plaats van op twee aparte aansluitingen. Dit wordt bij een pilot in Nijmegen toegepast. Bij een zonnepark wordt gemiddeld maar 12% van de aansluitcapaciteit benut, bij wind is dit gemiddeld 28%. Dat komt omdat de wind niet altijd waait en de zon niet voortdurend schijnt. Door achter één aansluiting zon- en windenergie te combineren op één kabel, is een gecombineerd rendement van gemiddeld 39% mogelijk. Op deze manier wordt de bestaande aansluitcapaciteit beter benut, waardoor meer opwek (door zon en wind) geplaatst kan worden. Zo hoeven netbeheerders minder (snel) te zorgen voor extra capaciteit. Bij extreme pieken (veel zon en harde wind) zal soms overproductie voorkomen moeten worden, maar dit weegt niet op tegen de voordelen. Zo is een extra aansluiting (en de bijbehorende kosten) niet nodig en wordt wachttijd voor die nieuwe aansluiting vermeden.
Lees meer: factsheet cablepooling

Storingsreserve loslaten
Het aantal regio's waar netverzwaring nodig is, groeit gestaag. Op dit moment eist regelgeving dat er veel overcapaciteit is in het elektriciteitsnet, opdat er ook stroom is bij storing en onderhoud. Deze ’spitsstrook’ wordt n-1- of n-2-redundantie genoemd. Voor veel zon- en windprojecten is het echter niet cruciaal dat hun netbeschikbaarheid 99,99% is, maar 99% oftewel n-0 zou ook volstaan. Door het inzetten van de bestaande storingsreserve in het net kunnen zon- en windprojecten eerder worden aangesloten, juist waar nu netverzwaring nodig is. In uiterste gevallen wordt de zon- of windinstallatie kort afgeschakeld, maar de leveringszekerheid voor derden verandert niet. De netbeheerder hoeft minder transportbeperkingen op te leggen en een ontwikkelaar hoeft niet te wachten op verzwaring.
Lees meer: factsheet storingsreserve loslaten

Flexibel omgaan met vraag en aanbod

Dynamisch terugleveren
Slimme omvormers (PQ-regeling) van grootschalige zonnedaken en -parken kunnen zo worden geprogrammeerd dat ze voorkomen dat de spanning in het net te hoog wordt als er meer elektriciteit doorheen stroomt. Dit gebeurt door onder meer “onbruikbare” blindstroom van het net te halen en het actieve vermogen te beperken op piekmomenten. Een pilot van dynamisch terugleveren is inmiddels succesvol afgerond bij Liander.
Lees meer: factsheet dynamisch terugleveren

GOPACS-platform
Het innovatieve GOPACS-platform is tot stand gekomen door een samenwerking tussen landelijke en regionale netbeheerders. Met dit platform kan ’file’ op het elektriciteitsnet verminderd worden door interactie tussen netbeheerders en verschillende (energie-)handelspartijen. Daarnaast kan via dit platform tussen netbeheerders onderling afgestemd worden, zodat de oplossing van een probleem niet elders in Nederland een ander probleem veroorzaakt. Het platform bestaat onder meer uit een handelsplatform en uit een klantportal waarmee congestiemanagement volgens de netcode gefaciliteerd kan worden: Het klantportal is een nieuw onderdeel van GOPACS, speciaal voor klanten in congestiegebieden die niet regelmatig in energie handelen, maar wel flexibele capaciteit beschikbaar hebben. 
Lees meer: factsheet Gopacs platform

Aftoppen zonnepieken
Een ander voorbeeld is de recent gestarte pilot van Liander voor de DER-regeling voor zonneparken (Distributed Energy Resource). Liander werkt hier samen met klanten en met Enexis. De hoogste pieken van een zonopwekinstallatie worden hierbij kunstmatig afgetopt. Als dit breed wordt toegepast kan er naar verwachting zo’n 30% meer capaciteit aan extra opwekinstallaties aangesloten worden, terwijl het  over een jaar gezien slechts enkele procenten opwekvermogen kost. 
Lees meer: factsheet pieken aftoppen

Direct piekverbruik
Door zelf opgewekte energie direct te verbruiken, wordt de piekbelasting op het net beperkt. De studie van Enpuls in samenwerking met boeren over beregenen op zon, is hiervan een mooi voorbeeld. Hier wordt door boeren met een elektrische installatie beregend tijdens zonpieken. Deze techniek bespaart bovendien op dieselverbruik, waardoor de uitstoot van CO2 en stikstofoxiden aanzienlijk lager wordt.
Lees meer: factsheet direct piekverbruik


Slimmer verzwaren

De genoemde oplossingsrichtingen bieden lang niet overal voldoende capaciteit. Daarom werken we hard aan het verzwaren van de netten en het versnellen van de uitvoering hiervan. In het verlengde ligt het vroegtijdig beginnen aan infrastructuuraanpassingen voordat knelpunten kunnen optreden.

Prefab bouwen
Een oplossing met veel potentie is het prefab middenspanningstation. Deze kant-en-klare stations in containers worden door een commerciële partij gebouwd. De netbeheerder kan deze snel aansluiten op het net. Hiermee kan een verzwaring maanden sneller gerealiseerd worden en kunnen nieuwe zonneparken sneller aangesloten worden.
Lees meer: factsheet prefab bouwen

Next steps

De problematiek van transportschaarste verdwijnt niet door een van de oplossingen, maar door de veelheid en variëteit van oplossingen proberen we gezamenlijk de problemen tot een minimum te beperken. Waar mogelijk stimuleren we dit soort initiatieven extra, zodat we deze innovaties snel en breed kunnen gaan toepassen.  Alleen samen kunnen we het net vernieuwen en klaarmaken voor een duurzame toekomst. 
Voor een nog completer beeld wordt een tweede inventarisatie gestart onder marktpartijen, installateurs en eindgebruikers die nieuwe oplossingen hebben toegepast om duurzaam vermogen in de bestaande infrastructuur in te passen. 
Wilt u met ons in gesprek? Neem dan contact op met Jan Pellis (jan.pellis@stedin.net) van de projectgroep ‘Samen innovaties opschalen’. 

Meer lezen

Factsheet ‘Opschaalbare oplossingen voor transportschaarste’