Netbeheerders: politiek, maak netbewuste keuzes voor meer ruimte op het elektriciteitsnet
Gisteren schoof Hans-Peter Oskam, algemeen directeur van Netbeheer Nederland, aan bij het rondetafelgesprek gebouwde omgeving. Netbeheerders zien dat de grenzen van het elektriciteitsnet steeds dichterbij komen door de groeiende vraag naar transportcapaciteit. Ondanks de vele netuitbreidingen. De grote druk op de energie-infrastructuur begint nu ook de verduurzaming van de gebouwde omgeving in de weg te zitten. Netbeheerders roepen de politiek daarom op om netbewuste keuzes te maken. Hiermee kunnen we meer woningen aansluiten, de energierekening verlagen én miljarden aan maatschappelijke kosten besparen.
De recente ontwikkelingen in de Flevopolder, Gelderland en Utrecht laten zien dat we rekening moeten houden met de netcapaciteit voor wonen, werken en verduurzamen in de gebouwde omgeving. Meer en grotere aansluitingen zijn niet altijd meer zo vanzelfsprekend als vroeger.
“Iedereen wil een warm, betaalbaar huis. Daar staan we als publieke partij voor, maar dat gaat niet zonder slag of stoot. Dat gaat ons aan het hart”, aldus Oskam in het rondetafelgesprek. Naast Netbeheer Nederland kwamen ook Bouwend Nederland, ING Nederland, Vereniging Eigen Huis, de G40, Aedes, Techniek Nederland en het ROC Mondriaan aan het woord.
“Tegelijkertijd moeten we ons beseffen dat als we met de woningbouw door willen gaan, we zoveel mogelijk woningen op dezelfde kabel moeten gaan aansluiten. Alleen als we dat slim en netbewust doen en ook oog hebben voor andere energiedragers, zoals warmtenetten, gaan we de ambities waarmaken met elkaar. Dat vraagt om keuzes in het hier en nu.”
Wanneer we met elkaar netbewuste keuzes maken, vergroten we de ruimte en de mogelijkheden op het elektriciteitsnet. Zo kunnen we meer woningen aansluiten, de energierekening verlagen en miljarden aan maatschappelijke kosten beperken.
Uit een vorig jaar gepubliceerd IBO-rapport blijkt dat maatregelen nemen op zowel het hoogspanningsnet als het laagspanningsnet de piekbelasting sterk vermindert. Hierdoor daalt de totale bouwopgave en daarmee de systeemkosten. Het uitvoeren van alle IBO-maatregelen kan tot 30 miljard euro besparen. Netbeheerders pleiten daarom voor implementatie van alle maatregelen.
Zoveel mogelijk aansluitingen op één kabel
We kunnen meer aansluitingen op dezelfde kabel realiseren wanneer we die slim gebruiken. Dit kan onder andere door stuurbare laadpalen de norm te maken, want elke netbewuste laadpaal betekent één woning extra.
Daarnaast kunnen we piekbelasting voorkomen door de normering van de hybride warmtepomp vanaf 2029 slim stuurbaar te maken. En door netbewuste nieuwbouw aantrekkelijk te maken voor investerende partijen zoals bouwers, woningcorporaties en laadpaalondernemers. Op die manier kunnen netbeheerders meer woningen op dezelfde capaciteit aan te sluiten.
Meer grip op de energierekening
Wanneer de netbewuste (tijdsafhankelijke) tarieven voor kleinverbruikers worden ingevoerd, kunnen we piekbelasting voorkomen en komt er meer ruimte vrij op het elektriciteitsnet. Ook wordt de energierekening van ongeveer tweederde van de huishoudens flink gedempt omdat ze kunnen profiteren van de daluren.
Investeren in netbewuste maatregelen moet aantrekkelijk worden voor iedereen: gebruikers, bouwers en ontwerpers. Daarom is het van belang om netbewuste initiatieven en netbewuste nieuwbouw te stimuleren via de ISDE- en de SDE++-subsidie, via netbewuste voorwaarden, netbewuste garanties en netbewuste leningen. Daarbij is de goedkoopste energie de energie die je niet gebruikt. Laten we daarom vol blijven inzetten op energiebesparing via onder andere isolatie.
Een betaalbaar energiesysteem
Om het toekomstige energiesysteem betaalbaar te houden is een mix van energiedragers noodzakelijk. Dit maakt het systeem robuust, benut lokale bronnen optimaal en verdeelt de druk op de infrastructuur.
Collectieve warmtesystemen zijn cruciaal: ze beperken de groeiende vraag naar netcapaciteit en zijn op sommige plekken het maatschappelijk goedkoopste warmtealternatief. Het coalitieakkoord erkent deze rol, maar zonder voldoende structurele middelen is er geen businesscase voor een grootschalige uitrol.
Ook groen gas is van strategisch belang voor de gebouwde omgeving. Groen gas is namelijk een duurzame één-op-één vervanger van aardgas en kan via de bestaande gasinfrastructuur snel en kosteneffectief worden ingezet. Dat biedt perspectief als volledige elektrificatie nu niet haalbaar of doelmatig is, zoals in historische binnensteden. Voor opschaling is een ambitieuze, langdurige bijmengverplichting nodig met regionaal bindende productiedoelstellingen.
Sneller bouwen
Scherpe keuzes zijn nodig. Door slim te ontwerpen en ruimte te reserveren (energieplanologie) benutten we het net efficiënter en bouwen we sneller. Dat beperkt netverzwaring, houdt de totale kosten beheersbaar en maakt meer aansluitingen mogelijk met dezelfde infrastructuur.
Netbeheerders pleiten daarom voor sturing op energie in de Nota Ruimte: regie op locatie, timing van vraag en aanbod, duidelijke keuzes voor energiedragers en het proactief reserveren van ruimte voor transformatorstations, tracés, opslag en energiehubs.
Ook het inpassen van netuitbreidingen moeten we meenemen in (ruimtelijke) ontwerpen, zodat de bouw niet onnodig wordt vertraagd. Door dit op te nemen in de Crisiswet Netcongestie, kunnen we de bouw van het net versnellen en netcongestie sneller verlichten.
Benieuwd naar onze gehele inbreng voor het rondetafelgesprek verduurzaming gebouwde omgeving? Lees dan onze position paper. Het rondetafelgesprek terugkijken kan ook.