Baas in eigen meterkast

In februari maakte de ACM bekend dat vanaf 2018 op één elektriciteitsaansluiting meerdere leveranciers tegelijk hun diensten kunnen leveren. Volgens Annelies Huygen, bijzonder hoogleraar Ordening van de Energiemarkten aan de Universiteit van Amsterdam en werkzaam bij TNO, “een erg goed idee”. Maar ook “een klein eerste stapje op weg naar de veranderingen die de elektriciteits­markt in de toekomst wacht”.

De ACM heeft hoge verwachtingen van de nieuwe maatregel. In het persbericht daarover stelt bestuurslid Henk Don dat consumenten en bedrijven hierdoor meer keuzes krijgen in leveranciers voor het afnemen en terugleveren van stroom. Dat kan financieel aantrekkelijk zijn. Volgens Don draagt het ook bij aan de energietransitie, omdat het elektrisch vervoer stimuleert en zorgt voor meer concurrentie in duurzaam geproduceerde elektriciteit.

Baas in eigen meterkast

Steeds minder stabiel

Annelies Huygen vindt dat we elke kans om de flexibiliteit in het energiesysteem te vergroten met beide handen moeten aanpakken. Huygen: “Het is nog lastig om te beseffen wat er allemaal op de elektriciteitsmarkt gaat veranderen. Volgens de afspraken in het Energieakkoord groeit het aandeel duurzame elektriciteit van 10 procent nu, naar 30 procent in 2020 en naar verwachting tot 50 procent in 2030. Mogelijk worden er ook kolencentrales gesloten. Daarmee neemt de stabiele productie flink af. Maar het elektriciteitsnet moet wel gebalanceerd blijven. Lossen we dat internationaal op, nationaal, of op locatie? Op dit moment weten we nog helemaal niet goed hoe we dat gaan doen en of het gaat lukken.”

Huygen ziet bij lokale elektriciteitsnetten nu al problemen ontstaan door elektrificatie. “Er komen steeds meer elektrische auto’s, warmtepompen. Er zijn wijken waar het net overbelast raakt als er een paar elektrische auto’s bij komen. Dat net is onderbemeten voor de pieken en zou je moeten gaan verzwaren. Ik denk dat het fysiek onmogelijk is om dat voor alle wijken in Nederland tegelijk te doen. Bovendien: als je het laden van die auto’s kunt spreiden over de dag, dan is die verzwaring helemaal niet nodig.”

Flexibele tarieven

Huygen pleit voor aanpassing van de regelgeving om ook in Nederland flexibele tarieven voor stroomtransport toe te passen. “De netbeheerder heeft nu geen mogelijkheden om te sturen op meer flexibiliteit in plaats van netverzwaring. Er is maar één tarief, dus het tarievengebouw moet veranderen.” Dat sturen op de balans tussen vraag en aanbod alleen maar belangrijker wordt naarmate de energietransitie vordert, lijkt evident. Niet alleen de vraag, maar ook het aanbod van elektriciteit wordt steeds minder constant. Huygen: “Niemand weet precies wat er zal gebeuren, maar het is mijn inschatting dat we steeds meer variatie in energieprijzen gaan zien. Bij pieken en dalen, door opwek met zon en wind. Als we ook kolencentrales sluiten zal dat effect alleen maar groter worden.”

Sturing op afname van energie zien we in Nederland nog nauwelijks. “In Frankrijk zie je het al heel lang”, vertelt Huygen. “Als in de winter de kerncentrales te weinig energie leveren, kunnen mensen zich aanmelden voor arrangementen. Ze krijgen dan korting als ze op bepaalde dagen of tijden geen elektriciteit gebruiken.”

Het is nog lastig te beseffen wat er allemaal gaat veranderen op de energiemarkt’

Nieuwe diensten

Zodra er meer differentiatie op prijs is op de elektriciteits­markt, verwacht Huygen een snelle opkomst van nieuwe diensten. Dan komt ook de waarde van meer contracten op een aansluiting tot zijn recht. Voorbeelden van die nieuwe diensten: leasemaatschappijen die stroom voor elektrische auto’s aanbieden. Afnemers van zonnestroom – nu nog niet lonend maar misschien wel als de salderingsregeling na 2020 afloopt. Gespecialiseerde leveranciers die zich richten op datacentra, of op koelinstallaties voor supermarkten. Wie genoeg koel­installaties of elektrische auto’s beheert, kan overcapaciteit op de onbalansmarkt aanbieden. Dat kan geld opleveren voor klanten. Huygen: “Er zijn ontzettend veel mogelijkheden en veel marktpartijen zullen zich op de handel met stroom werpen. Welke diensten ze gaan ontwikkelen en aanbieden? Dat is nog de vraag. En daarna moeten we zien welke oplossingen echt succesvol worden.”

Beetje flauw

‘Een klein eerste stapje’, noemt Huygen de verruiming om meerdere leveranciers op één aansluiting toe te staan. “Een beetje flauw om dat te zeggen”, voegt ze eraan toe, “want ik vind dat eerste begin enorm belangrijk. Het geeft een psychologisch effect: mensen gaan mogelijkheden zien en daarop inspelen. En het is belangrijk dat de samenleving inziet dat we een heel ander systeem krijgen waarin flexibiliteit nodig is.”

Met het ‘kleine stapje’ doelt Huygen dan ook meer op de opkomst van nieuwe technologieën, waarmee de huidige vraagstukken eenvoudiger en goedkoper kunnen worden opgelost. Een net verzwaren, alleen voor de komst van elektrische auto’s? “Tien jaar later verschijnen de zelfrijdende auto’s die laden op middenspanning of is er goedkope opslag.” Meerdere leveranciers mogelijk maken met dure aanpassingen in elke meterkast? “Met de komst van ‘the internet of things’ communiceren machines met elkaar en zullen ze volledig geautomatiseerd elektriciteit uitwisselen, verhandelen, meten en afrekenen.”

“We werken dus aan tijdelijke verschijnselen”, besluit Huygen. “Die kunnen we heel goed met flexibiliteit en gespecialiseerde diensten oplossen. Zoals de zelfsturende auto onze mobiliteit zal veranderen, leidt duurzame opwek in combinatie met nieuwe technologie tot een heel andere manier waarop we met elektriciteit omgaan.”

Aanmelden NetNL

Graag wil ik het magazine Net NL ontvangen op het volgende adres: